الفصل الخامس‌فى ماهية المادّة وإثبات وجودها اثبات هيولا از طريق مغايرت حيث « قوه » با « فعل » متن لا ريب أنّ الجسم فى أنّه جوهر يمكن . . . وأنّ الامتداد الجوهرىّ صورةٌ لها . ترجمه ترديدى نيست كه جسم از آن جهت كه در آن امكان فرض امتدادات ثلاثه هست امر بالفعلى است . و از آن جهت كه در آن امكان وجود كمالات اولية - كه به صور نوعيه‌اى كه مكمل جسمند نام‌گذارى شده‌اند - و كمالات ثانويه - كه همان اعراضى هستند كه خارج از حقيقت جسمند - هست امر بالقوه‌اى است . و حيثيت فعليت غير از حيثيت قوه است ؛ زيرا فعليت ، ملازم وجدان و دارايى و قوه ملازم فقدان و نادارى است . پس آنچه از ناحيهء خويش قبول كمالات ممكن اولى و ثانوى مىنمايد و متحد با آن كمالات مىگردد ، امرى است غير از صورت اتصالى كه جسم بدان فعليت مىيابد ؛ زيرا اتصال جوهرى به خودى خود فقط اتصال جوهرى است ، نه چيز ديگر . اما حيثيت قوّهء كمالات لاحقه و امكان آنها امرى است خارج از اتصال مذكور و مغاير با آن . پس براى جسم علاوه بر اتصال جوهرى جزء ديگرى است كه حيثيتِ ذاتى آن ، حيثيت قبول صور و اعراض لاحقه است . و آن جزئى است كه به هيولا و ماده نام‌گذارى مىشود .